Share
کدخبر: ٩٩٧٦
تاريخ انتشار: ٠٤:١١ - 1396/04/27
مراقب «آتــنا»هایمان باشیم!
هفته قبل بود که ایران در شوک قتلِ «آتنا اصلانی» دختربچه 7 ساله اردبیلی که قربانی کودک‌آزاری جنسی شد فرو رفت و همچنان، همه‌مان در بهت، غم و سوگ این کودک بی‌گناه به سر می‌بریم. در یکی دو روز اخیر هم خبر شوکه کننده دیگری درباره تجاوز یک ناپدری به کودکی ۷ ساله منتشر شد.
مراقب «آتــنا»هایمان باشیم!

به گزارش آی سبک، کودکانی که اولین قربانیان خشونت و آزار علیه کودکان نیستند و متاسفانه آخرینشان هم نخواهند بود اگـر واکنش‌مان به موضوع مهمی مثل «کودک‌آزاری» و «سوءاستفاده جنسی از کودکان» در حد خشم و فریاد و اشک، باقی بماند و قدم مفیدی در راه از بین بردن این آسیب مهم اجتماعی برنداریم. در پرونده امروز «زندگی‌سلام» به بهانه اخبار تلخ اخیر و به‌خاطر همه کودکان و نوجوانانِ سرزمین‌مان، می‌خواهیم به کمک کارشناسان معتبر، به رایج‌ترین سوالات خانواده ها درباره کودک‌آزاری و سوءاستفاده جنسی از کودکان و نوجوانان پاسخ دهیـم و به شکل ساده و واضح، والدین را راهنمایی کنیم چگونه با آموزش‌های لازم، از کودکان و نوجوانانشان در برابر کودک‌آزاری جنسی مراقبت کنند؟ اگر حس می‌کنیم فرزندمان با چنین موضوعی دست به گریبان است، چطور سر از ماجرا درآوریم و اگر احیانا فرزندمان به هر دلیل، این اتفاق تلخ را تجربه کرد، چگونه کمکش کنیم به زندگی برگردد؟

کودک آزاری چیست و چه انواعی دارد؟

«کودک آزاری» شامل رفتارهای آزاردهنده‌ای است که توسط افراد دیگر، به‌خصوص بزرگسالان درباره کودکان انجام می گیرد و به نوعی سلامت جسمی و روانی آنان را به خطر می اندازد. این رفتارها می‌تواند به شکل‌های «جسمی» مثل کتک زدن، سوزاندن، مجـروح کردن و شکستن استخوان‌ها؛ به شکل «روانی» مثل توهیـن کردن، ترساندن، تحقیـر و تبعیض؛ به شکل «بی‌توجهی و غفلت» مثل بی توجهی به نیازهای اساسی کودک مانند تغذیه، بهداشت، پوشاک و آموزش در حدی که به سلامت جسمی و روانی‌اش آسیب برسد و به شکل «سوء‌استفاده» مثل استفاده از کودکان برای کار سخت یا امور مربوط به مواد مخدر بروز کند اما یکی از مهم‌ترین و آزاردهنده‌ترین مصادیق کودک‌آزاری که در دسته «سوءاستفاده» می‌گنجــد، «آزار جنسیِ کودک» به شیوه‌ها و شکل‌های گوناگون است که موضوع پرونده امروز ما هم همین است.

شاید اولین و مهم ترین قدم برای در امان نگه داشتن فرزندانمان و کودکان جامعه از آزار، به‌خصوص به شکل جنسی، آموزش باشد. معمولا پدر و مادرها، به این خاطر که از گفت‌وگوهای دشوار و حساس که نیاز به اسم بردن از اعضا و جزئیات جنسی در حضور فرزند است فراری اند، این آموزش ها را پشتِ گوش می اندازند و ممکن است آن قدر امروز و فردا کنند تا در نهایت، کودکِ بی‌خبر و بی‌اطلاع، دچار مشکل شود. ما امروز، راهنمایی‌تان می کنیم چگونه بدون به کار بردن لفظ آزارجنسی یا نام اعضای جنسی، نکات اساسی برای پیشگیری از آزار جنسی را به کودکان 4 تا 12 ساله خود آموزش دهید. اما پیش از مرور این راهنمای جمع‌وجورِ آموزشی، چند نکته ساده را به یاد داشته باشید:

  گفت وگو درباره ایمنی و امنیت کودک را تکرار کنید و فقط به یک بار اکتفا نکنید. یادآوری این نکات در گفت وگوهای ساده روزمره بسیار مفید است.
  زمانی که کودک حاضر یا مایل به چنین گفت وگویی نیست، اصرار نکنید و آن را به موقعیت مناسب دیگری موکول کنید.
  این گفت وگوها را در برنامه‌های روزمره یا حتی بازی ادغام کنید؛ در این صورت چنین گفت وگوهایی، هم برای شما و هم برای کودک، راحت‌تر و طبیعی‌تر خواهد بود.

چه آموزش‌هایی به کودکم بدهم تا از ‌آزارِ جنسی در امـان بماند؟

مجموعه آموزشی که می تواند ذهن کودک و نوجوانمان را درباره بدنش، حریم خصوصی‌اش، حد و حدود آدم‌های اطراف و چگونگی آزارهای جنسی، روشن کند و بچه‌هایمان را از آزارهای جنسی در امان نگه دارد، پنج مرحله است. پنج مرحله‌ای که در کنار هم، در اصطلاح «قانون لباس‌زیر» خوانده می شود. براساس گزارش یونیسف، در 90 درصد موارد کودک‌آزاریِ جنسی، پای یک آشنا در میان است؛ فردی از اعضای خانواده، فامیل، دوستان یا کسی که کودک او را می‌شناسد و به او اعتماد دارد. پس مهم است شما به عنوان والدین، از اعتماد بیش از اندازه به دیگران پرهیز و به کودک هم تاکید کنید رعایت قانون لباس‌زیر، درباره همه، حتی نزدیک‌ترین آدم‌های اطراف هم صدق می‌کند.

1. این‌ها، اعضای خصوصیِ بدن تو است
برای کودک، واضح و ساده و حتی به کمکِ نقاشی یا در حمام و استخر، توضیح بدهید هر عضوی از بدن که با لباس زیر (زیرپوش، شورت) پوشانده شود، عضو خصوصی است. هیچ کس جز والدین و پزشک حق ندارد به آن ها دست بزند، هیچ کس حق ندارد بخواهد آن ها را ببیند، هیچ کس حق ندارد درباره آن ها با تو حرف بزند و در مواجهه با چنین موقعیتی باید «نه» بگویی.

2. بدن تو، فقط متعلق به خودت است
به کودک توضیح دهید بدنش فقط متعلق به خودش و اختیار بدنش فقط دست خودش است. به کودک یاد بدهید موقع حمام، پدر و مادر و موقع درمان، پزشک یا پرستار اجازه دارند به بدن او دست بزنند به شرط این که قبلا حتما از کودک اجازه بگیرند. در غیر این صورت هیچ کس به چنین کاری مجاز نیست و کودک باید به هر کسی در این باره نه بگوید و به فرد مورد اعتمادش این موضوع را اطلاع دهد.

3. نه گفتن، حقِ تو است
نه گفتن را به کودک یاد بدهید. کودک حق نه گفتن دارد و باید به او یاد داد که این حق اوست و نباید از نه گفتن احساس خجالت یا ناراحتی کند. بعد از یاد دادنِ نه گفتن به کودک، به عنوان پدر و مادر ممکن است گاهی مجبور به پذیرفتن نظر منفی بچه شوید اما ارزشش را دارد، چرا که اگر کودک بتواند به اعضای خانواده نه بگوید، یاد می‌گیرد که به دیگران هم نه بگوید. به کودک آموزش دهید به هر کس بخواهد با بدن او کاری کند، نه بگوید و اصرار یا تطمیع یا هر روش دیگری، نباید پاسخ او را عوض کند.

4. رازهای بد، نباید راز بمانند
در قدم چهارم، کودک باید یاد بگیرد درباره رازهایی که او را ناراحت می‌کند، حرف بزند. به کودک باید یاد داد که بین «راز خوب» و «راز بد»، تفاوت وجود دارد. رازهای خوب (مثلا خرید پنهانی هدیه) را می‌توان مخفی نگه داشت اما رازهای بد را باید به فرد مورد اعتماد گفت. برای این که کودک بتواند به این قانون عمل کند، باید به شما اعتماد داشته باشد و از شما نترسد. بزرگ ترین ابزار کودک‌آزار «مخفی‌کاری» است: «این رازی بین من و تو است» یا «اگر رازمان را به کسی بگویی، دعوایت می‌کنند» و... اما کودک باید بداند هر رازی که ناراحتش می‌کند یا بر خلاف میلش است، نباید راز باقی بماند.

5. کمک بخواه؛ همیشه کسی هست که کمک کند
در مرحله آخر، به کودک اطمینان خاطر بدهید اگر احساس غم، نگرانی یا ترس می‌کند می‌تواند با بزرگسالی که به او اعتماد دارد، آن را در میان بگذارد. خیال کودک را راحت کنید که احساسات منفی تقصیر او نیست و بیان آن ها، برایش دردسرساز نخواهد بود. تاکید کنید مطرح کردن این ترس‌ها و نگرانی‌ها الزاما نباید فقط با پدر و مادر باشد، ممکن است این موضوعات با خواهر و برادر، دوست خانوادگی، معلم یا پزشک و روان‌شناس مطرح شوند.

پاسخ «جواد غفوری نسب»، روان شناس‌کودک به درباره یک سوال مهم:
اگر حس کردم فرزندم مورد آزارجنسی قرار گرفته، چگونه از ماجـرا سر درآورم؟

گاهی خانواده ها به دلیل این که فرزندشان در معرض شرایط آسیب زا قرار دارد، نگران این هستند که شاید کودک مورد آزار قرار گرفته و رفتار کودک و در مواردی انتشار اخبار مختلف هم این نگرانی را تشدید می کند، اما خانواده از کجا می تواند شک خود را برطرف کند؟

 به علایم جسمی و روانی کودکِ مشکوک به آزار جنسی دقت کنید
زمانی که چنین اتفاقی برای کودک می افتد، به دلیل ناآگاهی، علائمی که در کودک به صورت روحی و روانی پدید می آید، شامل بروز احساساتی مانند خجالت، حس بی ارزش بودن، احساس گناه، عصبانیت و پرخاشگری، نگرانی درباره تجربه آزار از سوی دیگر افراد و بروز رفتارهایی از قبیل میل به تنهایی و انزوا، پرسیدن سؤالات بیش از حد درباره اندام های جنسی همراه با نگرانی و ترس، بروز رفتارهای وسواس‌گونه به خصوص در حوزه شست و شو (به دلیل احساس کثیف بودن)، ترس از حضور در برخی مجالس و دورهمی ها، ترس از تنها رفتن به مدرسه و آموزشگاه، بروز حالات افسردگی یا نشانه های جدی مثل شب ادراری، مشکلات متعدد در خواب، از دست دادن تمرکز برای درس خواندن و افت درسی، حواس پرتی در کلاس، گریز از جمع دوستان و بروز مشکلاتی در غذا خوردن و کم اشتهایی است.

 به شکل غیرمستقیم، از کودک سوال بپرسید
به طور قطع کودکی که مورد سوءاستفاده جنسی قرار گرفته، به راحتی درباره چنین مسئله استرس‌آوری با دیگران به خصوص والدین صحبت نمی کند، چرا که هم احساس شرم و ترس بر او غالب است و هم از طرفی ممکن است از سوی فرد متجاوز تهدید شده باشد. در چنین حالتی، وقتی تیپ های رفتاری و احساسی یک کودک این احتمال را ایجاد کند که وی مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته، باید والدین با سؤالات غیرمستقیم سعی کنند از کودک خود در این باره اطلاعاتی به دست آورند. چون در بیشتر موارد، فرد آزار دهنده، کودک را تهدید می کند که نباید این موضوع و راز را با کسی در میان بگذارد، مهم است که حوصله و آرامش داشته باشید و این آرامش و اطمینان را که کنترل اوضاع کاملا دست خودتان است به کودک منتقل کنید. به طور مثال والدین می توانند به کودک شان که یکی از علایم مطرح شده را دارد، بگویند: «چند روز پیش پدر یک بچه  (بچه ای هم سن کودک خودشان) به من می گفت که فرزندش دچار فلان مشکل روحی (همان علایمی که کودک خودشان دارد) شده است. خیلی نگران کودک شان بودند. به نظر تو ممکن است بچه آن ها به چه دلیل چنین رفتارهایی از خودش نشان می دهد؟ یک کم غیر طبیعی نیست؟»

منتها توصیه من این است که در این گونه موارد، والدین حتما از کمک یک روان شناس حرفه ای که در زمینه کودکان تجربه دارد، بهره ببرند؛ چراکه یک روان شناس، راهکارهای علمی و تجربی ایجاد حس اعتماد و ورود به دنیای کودک را بیشتر از شما می داند و می تواند این کار را به گونه ای انجام دهد که کمترین آسیب روانی به کودک وارد شود.

 
خانواده‎ها درصورت مواجه با کودک‎آزاری جنسی چه کار کنند؟
بنفشه دولت‎آبادی، کارشناس ارشد مشاوره خانواده: اولین و مهم‎ترین کار در مسئله کودک‎آزاری جنسی، آموزش دادن به خانواده‎هاست به‎طوری که بتوانند از وقوع این اتفاق پیشگیری کنند. خانواده‎ها باید بدانند از سنین سه چهار سالگی لازم است به فرزندشان درباره بدنش اطلاعاتی بدهند، درباره اعضای خصوصی بدنش با او صحبت کنند و به واکنش‎های احساسی و جسمی فرزندشان توجه کنند تا درصورت بروز آسیب بتوانند به‌موقع واکنش نشان بدهند.
علایمی مثل بی‌خوابی ، بی‎قراری و ترسیدن از بزرگسالان و تمایل نداشتن برای رفتن به خانه برخی از اعضای فامیل، بعضی از نشانه‎هایی است که ممکن است از بروز آسیب خبر بدهد. منتها اگر بچه‎ای قربانیِ سوء‎استفاده جنسی شد، باز هم واکنش خانواده نقش تعیین‎کننده دارد. در چنین شرایطی خانواده به‎ویژه پدر، بسیار تحت فشار قرار می‎گیرد و آسیبی که متحمل می‎شود اگر از کودک بیشتر نباشد، کمتر هم نیست.
 
بنابراین پدر و مادر، قبل از همه خودشان نیاز جدی به مراجعه به روان شناس دارند؛ چون شوکی که بهشان وارد شده، واقعا به‎راحتی قابل حل و فصل نیست. تنها در این صورت است که خانواده می‎تواند نقش حمایتی خودش را به‎درستی ایفا کند.
اما نکته مهمی که در حد این یادداشت کوتاه می‎تواند به والدین کمک کند، این است که بعد از مطلع شدن از ماجرا به‎هیچ‎وجه با سوالات مکرر و توضیح‎خواستن‎های فراوان و گفتنِ جملاتی مثل «چی کار کردی که این‎جوری شد؟» یا «چرا این اتفاق افتاد» و مانند این‎ها فرزندشان را تحت فشار قرار ندهند.
 
بعضی از والدین هم هستند که  با رفتاری برعکس آن‎چه گفته‎شد، آسیب واردشده به فرزندشان را دوبرابر می‎کنند؛ این خانواده‎ها ترجیح می‎دهند اصلا درباره موضوع صحبت نکنند و سعی می‎کنند قضیه را نادیده بگیرند. همه این واکنش‎ها باعث می‎شود کودک علاوه بر ترس و وحشتی که تجربه کرده، دچار احساسات ناخوشایندی مثل مقصر بودن، احساس گناه و کثیف بودن بشود. اختلال استرس بعد از سانحه (PTSD) یکی از پیامدهای سوء‎استفاده جنسی از کودکان است که در صورتِ واکنش نامناسب والدین ممکن است وخیم و ادامه‎دار شود. به‎طور کلی خانواده‎ها باید با فرزندشان درباره تجربه تلخش صحبت کنند و به او اطمینان بدهند که این موضوع را در خانواده حل خواهندکرد؛ به کودکشان بگویند او در اتفاقی که برایش رخ داده، تقصیری ندارد و کسی که به او آسیب‎رسانده مجازات خواهدشد.
 
بعضی از خانواده‎ها از ترس رسوایی حتی به مقامات قضایی مراجعه نمی‎کنند و نمی‎دانند با این کارشان غیر از این‎که مشکل خود و فرزندشان را حل نشده‎باقی می‎گذارند، اجازه می‎دهند چنین اتفاقاتی همچنان برای دیگران رخ بدهد. به‎طور کلی کودک‎آزاری جنسی، نیاز جدی به مداخله روان‎شناس دارد و مراجعه به کلینیک‎های روان شناختی باید در اولویت خانواده‎ها قرار بگیرد.
 
چه محصولات فرهنگی، به ما در مراقبت از فرزندمان در برابر آزارجنسی، کمک می‌کند؟
صحبت کردن درباره مسائل جنسی با بچه‌ها به‎منظور آموزش و آگاهی دادن و جلوگیری از وقوع سوء استفاده جنسی از آن‌ها، مهم و ضروری است و در این زمینه، محصولات فرهنگی تولید شده است که می تواند کمک بزرگی باشد. کتاب ها و پویانمایی هایی که در ادامه معرفی می شود، جزو معدود محصولات کمک‌آموزشی در حوزه پیشگیری از کودک‌آزاری جنسی به حساب می آید که دیدن و خواندنشان، مهم است.
 
  سازمان نجات کودکان، کتابچه‎ا‌ی منتشر کرده‎است با عنوان «به بدن من احترام بگذارید»؛ این کتابچه درباره چگونگی شروع گفت‌وگو با کودکان در سنین مختلف است. والدین با مطالعه «به بدن من احترام بگذارید» می‎توانند با هرچه زودتر آگاه کردن کودکان درباره ارزش بدنشان و چگونگی نه یا بله گفتن، برای زمان حال و در زندگی آینده، به آن‎ها احساس امنیت بدهند. به‎علاوه، این کتابچه صحبت کردن با کودکانی را که قبلا مورد سوءاستفاده جنسی قرار گرفته‌اند آسان‌تر می‌کند. این کتابچه را با عنوان «کتاب راهنما برای بزرگسالان در مورد چگونگی گفت‌وگو با کودکان درباره‌ بدن، مرزهای آن و سوءاستفاده جنسی ، ٢٠١٤» می‎توانید پیدا کنید.

  دیدن پویانمایی کوتاه کُمِل (Komel) هم برای همه پدر و مادرها مفید خواهدبود. در این پویانمایی نکات خوبی بیان می‎شود درباره این‎که بچه‌ها را با غریبه‌ یا آشنا، تنها نگذاریم. به بچه‌ها زر و زیور نیاویزیم. به بچه‎ها عضوهای خصوصی بدنشان را آموزش بدهیم و به آن‌ها یاد بدهیم درصورت وقوع آزار چه کار کنند. این پویانمایی، اورژانس اجتماعی (123) را هم به بچه‎ها معرفی می‌کند تا درصورت لزوم بتوانند درخواست کمک کنند. پویانمایی کمل را از فضای مجازی می‎توانید دانلود کنید. البته تماشای آن با کودکان به همه توصیه نمی شود. پویانمایی «دیرین دیرین» با موضوع «پیشگیری از آزار جنسی کودکان» هم هرچند کوتاه، اما مفید ‎است و به پدر و مادرها می‎گوید چطور از فرزندانشان دربرابر کودک‌آزاری جنسی مراقبت کنند.

  کتاب «سوء‌استفاده جنسی از کودکان؛ روش‎های پیشگیری و نحوه مواجهه» نوشته «دکتر جواد محمودی قرائی» راهنمای خوبی برای والدین است که نشر چشمه آن را منتشر کرده. «پیشگیری از سوء‎‏استفاده جنسی از کودکان» نوشته «کارول ا. پلام» هم یکی دیگر از معدود کتاب‎های نوشته‎شده در این زمینه است که بیشتر معلمان را مخاطب قرار داده، ولی فعالیت‌ها و برنامه‌های آموزشی‎اش برای پیشگیری به گونه‌ای طراحی شده که در خانواده نیز قابل اجراست. برنامه مطرح‌شده در کتاب موجب می‌شود مهارت‌های لازم در تشخیص و پیشگیری آزارهای جنسی علیه کودکان افزایش یابد. کتاب را «فاران حسامی» ترجمه و نشر «ساوالان» منتشر کرده‎است.
 
منبع: روزنامه خراسان
برچسب ها:
کودک, کودک آزاری, خشونت علیه کودکان,
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج