صفحه اصلي > شرح خبر 


Share
کدخبر: ٨٨٢٢
تاريخ انتشار: ١٦:٤٧ - 1395/11/23
راه‌کارهای مقابله با آسیب‌های ماهواره
در مقابله با آسیب‌های ویران‌گر برنامه‌های ماهواره، نقش همه دستگاه‌ها و نهادهای فرهنگی و نیز رسانه ملی دارای اهمیت است که در ذیل به برخی از راه‌کارهای مربوط به آن‌ها اشاره می‌شود.

در مقابله با آسیب‌های ویران‌گر برنامه‌های ماهواره، نقش همه دستگاه‌ها و نهادهای فرهنگی و نیز رسانه ملی دارای اهمیت است که در ذیل به برخی از راه‌کارهای مربوط به آن‌ها اشاره می‌شود. [۱]

الف) نقش نهادهای فرهنگی

    تقویت باورها و ارزش‌های دینی: به نظر می‌‌‌رسد که در وهله اول، لازم است آگاهانه فرهنگ‌سازی صورت بپذیرد و ارزش‌ها و باروهای دینی و مذهبی مردم تقویت شود. برنامه‌‌‌ریزی مسئولان امور جوانان برای افزایش مبانی معرفت دینی در جوانان و توسعه خدامحوری و تعمیق باورهای دینی آنان، اصلی‌‌‌ترین راه برای جلوگیری از تأثیرات سوء ماهواره بر هویت دینی جوانان است.

    معرفی فرهنگ ایرانی - اسلامی: ضروری است که نهادهای دست اندرکار در امور فرهنگی در شناساندن فرهنگ اصیل اسلامی و ایرانی به جوانان و آگاهی دادن به آنان نسبت به هویت خویش با ارائه الگوها، اسوه‌‌‌ها و شخصیت‌های ملی، معرفی زبان، خط، هنر و ادبیات اصیل اسلامی و ایرانی به منظور جلوگیری از جایگزینی الگوهای وارداتی، تلاش بیشتری مبذول دارند.

    برنامه‌ریزی اوقات فراغت: لازم است نهادهای فرهنگی در برنامه‌‌‌ریزی‌‌‌های دقیق‌‌‌تر و جامع‌‌‌تر برای پر کردن اوقات فراغت افراد به‌ویژه جوانان با توجه به نیازهای گروه‌های سنی و جنسیتی مختلف از طریق تولید محصولات مختلف فرهنگی و هنری از جمله کتاب، روزنامه، مجلات و فراهم نمودن امکان دسترسی همه اقشار مردم با هدف ارتقای آگاهی و زمینه رشد فکری، بیشتر بکوشند.

    مخاطب‌شناسی و آموزش: باید متخصصان ایرانی در جهت فراگیری فناوری ماهواره‌‌‌ای برای بهره‌‌‌گیری مناسب از این فن تلاش جدی‌‌‌تری صورت پذیرد و آموزش استفاده صحیح از ماهواره به وسیله کارشناسان مربوطه به خانه‌‌‌ها رسوخ کند و مخاطبان دائماً شناخته شده و آموزش ببینند.

    برگزاری کارگاه‌های آموزشی: به نظر می‌‌‌رسد خانواده‌ها اطلاع دقیقی از تأثیرات منفی برنامه‌‌‌های شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای در مناسبات خانوادگی ندارند. بر این اساس لازم است سازمان‌های فرهنگی و آموزشی درباره آشنایی با ماهواره‌‌‌ و محتوای شبکه‌های ماهواره‌ای کارگاه‌‌‌های آموزشی برگزار کنند. در واقع وجود چنین کارگاه‌‌‌های آموزشی علاوه بر اینکه نوجوانان و جوانان را در جریان فناوری‌‌‌های جدید قرار می‌‌‌دهد، آن‌ها را در جریان آسیب‌های ناشی از استفاده افراطی هم قرار خواهد داد.

ب) نقش رسانه ملی

مقابله با آسیب‌های ناشی از شبکه‌های ماهواره‌ای تنها وظیفه‌ رسانه ملی نیست؛ اما می‌توان گفت رسانه ملی در مقابله با ماهواره‌های غربی، مهم‌ترین و اثربخش‌ترین نقش را داراست؛ زیرا در جبهه مقابله و دفاع، تناسب ابزار از ضروریات است. از این منظر، رسانه ملی، سنخیت بیشتر و بهتری در جهت مقابله با آثار منفی ماهواره‌های غربی دارد. در ذیل به راه‌کارهای مربوط به این رسانه مهم اشاره می‌‌‌شود.

اول) توجه به نیازهای مخاطب

رسانه ملی می‌‌‌تواند با توجه به نیازهای طبیعی مخاطبان خود و پاسخ‌گویی حساب شده به آنان تا حدودی از گرایش مخاطبان به رسانه‌‌‌های بیگانه جلوگیری کند. یکی از راه‌کارهایی که رسانه‌‌‌ها می‌‌‌توانند در مسیر مقابله با الگوبرداری منفی و افراطی مخاطبان پی بگیرند، معرفی الگوهای سبک زندگی مناسب و بومی است. رسانه می‌‌‌تواند با شناختی که از نظام فکری و اجتماعی مخاطب خویش دارد، براساس سلایق و علایق مخاطبان خویش برنامه‌سازی کرده، پاسخ‌گوی نیازهای آنان باشد.

دوم) تولید محتوای مناسب

بهتر است که رویکرد رسانه‌های متکثر و متنوع داخلی را هر چه بیشتر از پخش فیلم‌های وارداتی، گفتگو، مسابقات ضعیف و پخش مفرط پیام‌‌‌های تجاری به تولید و پخش فیلم‌های مناسب به خصوص سریال‌های پرمعنا تغییر دهیم. سریال‌هایی که پر محتوا بوده و علاوه بر جذابیت، مخاطب را به سمت هویت حقیقی خویش سوق دهند.

سوم) تحکیم بنیان خانواده

یکی از وظایف مهم دستگاه‌های فرهنگی نظام به‌ویژه صدا و سیما باید تقویت و تحکیم نهاد خانواده و بالا بردن سطح بهداشت روانی جامعه باشد. با توجه به اثرگذاری صدا و سیما باید در انتخاب موضوع و محتوای سریال‌ها و مجموعه‌‌‌های تلویزیونی مربوط به خانواده، دقت لازم انجام گیرد و در این زمینه از کارشناسان با تجربه در زمینه‌های دینی، روان‌‌‌شناختی و جامعه‌‌‌شناختی استفاده شود.

چهارم) مقاوم‌سازی مخاطبان

یکی از راه‌کارهایی که رسانه ملی باید در راستای مقابله با رسانه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای بیگانه، به آن توجه کند، مقاوم‌سازی مخاطبان است. به این معنا که فرد بتواند در برابر تحمیل ناصواب و تهاجم و القای آرمان‌های خلاف و تشویق به رفتارهای غلط، ایستادگی کند و تسلیم نشود. در این میان، توجه به پرورش و رفتار خارج از فیلم‌های هنرمندان و مجریان رسانه مطابق با فرهنگ ایرانی - اسلامی اهمیت می‌‌‌یابد؛ چرا که هنرمندان و مجریان رسانه پس از مدتی محبوب مخاطبان و به گروه مرجع برخی مخاطبان تبدیل می‌‌‌شوند؛ به‌ویژه که گاهی دیده می‌‌‌شود، در مناسبت‌های مهم ملی و مذهبی، این افراد، مجری یا میهمان رسانه‌اند.

پنجم): تنوع و جذابیت

کمیت و کیفیت برنامه‌‌‌های تلویزیونی، عامل مؤثر در گرایش شهروندان به ماهواره است، صدا و سیما باید در توسعه برنامه‌‌‌های تلویزیون داخلی و افزودن ویژگی تنوع، جذابیت و سرگرم کنندگی به برنامه‌‌‌ها و همچنین تولید برنامه‌‌‌های متنوع و برداشتن محدودیت زمانی از آن بکوشد. اگر برنامه‌‌‌های صدا و سیما کیفیت و جذابیت لازم را داشته و نیازهای مخاطبان را پاسخ‌گو باشند، مخاطبان، نیاز کمتری برای مراجعه به شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای خواهند داشت.

ششم) پرداختن به مسائل جوانان و خانواده‌ها

ایجاد شبکه اختصاصی جوانان در میان سایر شبکه‌‌‌های سیما می‌‌‌تواند فضایی جدید را برای ابراز وجود و عقیده، با استفاده از نظریات خود آنان به وجود آورد‌. جا دارد در چنین شبکه‌‌‌ای به بیان مشکلات آن‌ها از زبان خودشان پرداخته شود و با تهیه گزارش‌های جذاب با موضوع جوانان از خواسته‌‌‌ها و نیازهای آنان مطلع شده، در جهت حل مشکلات مشروع آن‌ها تلاش شود. همچنین توجه به نیازهای اختصاصی خانواده در یکی از شبکه‌‌‌ها مفید است تا والدین بتوانند از طریق این شبکه با مسائل مربوط به خانواده آشنا شده و نحوه برخورد با مشکلات زناشویی و روش‌های تحکیم پیوندهای عاطفی را در خانواده فرابگیرند. برنامه‌‌‌های شاد و جذاب متناسب با نیازهای خانواده، با کیفیت بالا نیز در چنین شبکه‌‌‌ای مورد تأکید است؛ زیرا نیاز به خندیدن و شاداب بودن، نیاز طبیعی هر انسانی است؛ چنان که رسانه ملی تاکنون تلاش کرده است با پخش برنامه‌‌‌های نمایشی طنز و سایر برنامه‌‌‌های تفریحی و سرگرم کننده، بخشی از نیاز مخاطب را برآورده کند. برنامه‌‌‌های شاد و مفرح تنها برنامه‌‌‌هایی هستند که همیشه و در هر برهه‌‌‌ای از زمان با استقبال بی‌‌‌نظیر بینندگان مواجه می‌‌‌شوند و مخاطبان خاص خود را دارند.

هفتم) ایجاد روحیه نقادی

حساس کردن و عادت دادن جوانان و نوجوانان به نقد و ارزیابی برنامه‌‌‌ها به خصوص فیلم‌های سینمایی و سریال‌ها، اعم از خارجی و داخلی، از جهت محتوایی و ارزشی از طرق مختلف، برای بالا بردن قدرت فهم و درک آنان در شرایط درگیرشدن با پیام‌‌‌های فرهنگی بیگانه.

هشتم) توجه ویژه به مخاطب نوجوان

صدا و سیما باید تلاش کند مطابق با نیازهای روز این قشر به تولید برنامه اقدام کند. همچنین در برنامه‌‌‌های صدا و سیما بیشتر به فرهنگ و آداب و رسوم ایرانیِ متناسب با سن نوجوانان پرداخته شود.

نهم) تقویت سواد رسانه‌ای

سواد رسانه‌ای[۲]به معنای تحلیل و ارزیابی اطلاعات و پیام‌هایی است که از طریق رسانه‌ها جمعی منتقل می‌شود؛ به عبارت دیگر سواد رسانه‌ای، یک نوع درک مبتنی بر مهارت است که طبق آن می‌توان انواع رسانه‌ها را شناخت و بین آن‌ها و پیام‌هایشان تمایز قائل شد. هشداردهی و آشنا نمودن خانواده‌ها با خطرهای برنامه‌‌‌های مبتذل ماهواره که خانواده‌ها را با انحراف اخلاقی و فکری، تهدید می‌‌‌کنند. صدا و سیما باید با ساخت برنامه‌‌‌های آگاهی‌‌‌دهنده، خانواده‌ها را آسیب‌های ماهواره برای قشر نوجوان آگاه کند و مهارت‌های نظارتی آنان را برای هدایت نوجوانان به استفاده مناسب از رسانه‌‌‌ها بهبود بخشد.[۳] ساختن برنامه‌‌‌هایی در قالب فیلم و سریال و پخش مصاحبه در محیط خانواده‌‌‌ای متزلزل که بیان‌گر الگوپذیری آنان از ماهواره بوده‌‌‌اند، در این باره تأثیرگذار است.

اصول کلیدی سواد رسانه‌ای عبارتند از:[۴]

۱. رسانه‌ها ساختگی و سازه‌ای هستند. رسانه‌ها دنیایی را به نمایش می‌گذارند که اگرچه حقیقی به نظر می‌رسد؛ اما از یک نگاه گزینش‌شده که معمولاً واقعیت خارجی ندارد، ‌آن‌ را در معرض دید قرار می‌دهند؛ از‌این‌رو مرز میان واقعیت و مجاز در نمایش رسانه‌ای دشوار است.

۲. رسانه‌ها واقعیت را بازسازی می‌کنند؛ میان شیوه ارائه وقایع عالم به وسیله رسانه‌ها و شیوه درک این عالم از سوی مصرف‌کنندگان رسانه، یک رابطه قطعی و معنادار وجود دارد.

۳. مخاطبان، مفهوم مورد نظر خود را از رسانه‌ها می‌گیرند؛ مخاطب، انتخابی را که از میان رسانه‌ها و پیام‌های مختلف به عمل می‌آورد، براساس انگیزه انجام می‌دهد و محتوا و پیام‌های رسانه‌ای را از طریق یک شبکه پیچیده متشکل از ماهیت و نیازهای خودش، پالایش می‌کند.

۴. محصولات رسانه‌ای، اهداف تجاری دارند. هر نوع درک واقعی از محتوای رسانه‌ها را نمی‌توان از زمینه اقتصادی و ضرورت‌های مالی محرک صنعت رسانه‌ها جدا دانست.

۵. رسانه‌ها دربردارنده پیام‌های اعتقادی و ارزشی هستند. پیام‌های رسانه‌ای تا اندازه زیادی تبلیغاتی‌اند و ارزش‌ها و باورهای اساسی معینی را به صورت مداوم، می‌سازند یا منتقل می‌کنند. روند کلی رسانه‌ها، تصریحاً یا تلویحاً پیام‌های اعتقادی مثل روح مصرف‌گرایی، نقش زنان و وطن‌پرستی بی‌چون و چرا را منتقل می‌کند.

۶. رسانه‌ها پیامدهای سیاسی و اجتماعی دارند؛ رسانه‌ها بر مسائل سیاسی و تغییرات اجتماعی تأثیر زیادی دارند و در پس نقاب آزادی‌گرایی، منافع سیاسی اجتماعی دولت‌های صاحب سلطه را تأمین می‌کنند.

۷. هر رسانه شکل زیباشناختی خاصی دارد؛ اصل سواد رسانه‌ای ما را قادر به درک ویژگی‌ها و مشخصات منحصر‌به‌فرد هر رسانه می‌کند. به این ترتیب می‌توانیم نحوه ارتباط شکل و محتوا را جستجو و درک کنیم و علاوه بر درک مفهومی پیام رسانه، نحوه گفتن و بیان رسانه را نیز دریابیم.

منابع

۱.        افهمی، بنفشه، آقا محمدیان، حمیدرضا، «بررسی عوامل مؤثر بر گرایش به ماهواره و تأثیر آن بر باورها و رفتارهای دینی مردم مشهد»، روان‌‌‌شناسی، مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، مهر ۱۳۸۶ش، شماره ۳۰.

۲.        بختیاری، حسن، فرخی، حسن، «بررسی رابطه برنامه‌‌‌های شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای تلویزیونی و هویت دینی جوانان»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، تابستان ۱۳۹۱ش، شماره ۱۵.

۳.        بیچرانلو، عبدالله، یاسینی، سیده راضیه، «نگاهی به تبلغیات تجاری متمرکز بر زنان در شبکه‌‌‌های تلویزیونی ماهواره‌‌‌ای فارسی زبان»، رسانه و خانواده، زمستان ۱۳۹۱ش، سال دوم، شماره ۵.

۴.        شعاع کاظمی، مهرانگیز و مومنی جاوید، مهرآور،‌ آسیب‌های اجتماعی نوپدید، تهران: آوای نور، ۱۳۹۱ش، ص۴۲-۴۳.

۵.        شهاب، فوزیه، «گونه‌شناسی شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان»، فصل‌نامه مطالعات ماهواره و رسانه های جدید، سال اول، ش ۱، پاییز ۱۳۹۱، ص ۱۰-۱۲.

۶.        صالحی امیری، رضا، ملکی راسته کناری، هیلدا، «بررسی تأثیر ماهواره بر پوشش دختران دبیرستانی»، پژوهشنامه علوم اجتماعی، تابستان ۱۳۹۰ش، شماره ۷۴.

۷.        گل چین، مسعود و دیگران، «مطالعه میزان و نوع استفاده از شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای فارسی زبان و مناسبات خانوادگی در بین شهروندان تهران»، مطالعات راهبردی زنان، تابستان ۱۳۹۱ش، شماره ۵۶.

۸.        محسنیان‌راد، ایران در چهار کهکشان ارتباطی، تهران: سروش، ۱۳۸۴.

۹.        محمدی سیف، معصومه، «شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای و تغییر در کارکردهای خانواده»، علوم اجتماعی، رسانه و خانواده، تابستان ۱۳۹۲ش، سال دوم، شماره ۷.

۱۰.     نهاوندی، علی، رشکیانی، مهدی، «بررسی و تحلیل اثرگذاری سریالهای شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای فارسی زبان بر خانواده»، رسانه و خانواده، زمستان ۱۳۹۰ش، شماره ۱.

۱۱.     نیک ملکی، محمد، مجیدی، حسن، «شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای فارسی زبان و هویت ملی و اسلامی جوانان (مطالعه موردی شهرستان اراک ۱۳۹۰)»، مجله: مطالعات ملی، تابستان ۱۳۹۲ش، شماره ۵۴.

۱۲.     هاشمی، شهناز، «مطالعه موردی رابطه سازگاری اجتماعی و نگرش سیاسی ـ اجتماعی نوجوانان با تماشای ماهواره در شهر تهران»، علوم اجتماعی، پژوهش‌‌‌های ارتباطی، زمستان ۱۳۹۱، ش ۷۲، ص۱۷۰-۱۵۱.

۱۳.  http: //nopadid. mcls. gov. ir/Maghalat.

۱۴.   http://tabyin.ir/node/۱۹۱۵۹

۱۵.  http://www.mashreghnews.ir/fa/news/۱۹۶۸۹۷

۱۶.   http://www.entekhab.ir/fa/news/۱۳۳۹۰۴

 ۱۷.  http://tabyin.ir/node/۱۹۱۵۹

۱۸.  http://dana.ir/News/۲۱۸۹۳۷.html

۱۹.  http://nabardepenhan.ir

]۱.[ شعاع کاظمی، مهرانگیز و مومنی جاوید، مهرآور،‌ آسیب‌های اجتماعی نوپدید، تهران: آوای نور، ۱۳۹۱ش، ص۴۲-۴۳؛ بنفشه افهمی و حمیدرضا آقا محمدیان، «بررسی عوامل مؤثر بر گرایش به ماهواره و تأثیر آن بر باورها و رفتارهای دینی مردم مشهد»، روان‌شناسی، مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، مهر ۱۳۸۶، ش ۳۰،ص۷۹-۶۳؛ حسن بختیاریوحسن فرخی، «بررسی رابطه برنامه‌‌‌های شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای تلویزیونی و هویت دینی جوانان» علوم تربیتی، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، تابستان ۱۳۹۱، ش ۱۵،ص ۷۲-۵۵؛ مسعود گلچین، ایوب سخایی و علیرضا افشانی، «مطالعه میزان و نوع استفاده از شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای فارسی‌زبان و مناسبات خانوادگی در بین شهروندان تهران»، علوم اجتماعی، مطالعات راهبردی زنان، تابستان ۱۳۹۱، ش ۵۶، ص۱۱۸-۸۳؛ معصومه محمدی‌سیف، «شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای و تغییر در کارکردهای خانواده»، علوم اجتماعی، رسانه و خانواده، تابستان ۱۳۹۲، سال دوم، ش ۷، ص۹۶-۵۹؛ علی نهاوندی و مهدی رشکیانی، «بررسی و تحلیل اثرگذاری سریال‌های شبکه‌‌‌های ماهواره‌‌‌ای فارسی زبان بر خانواده»، علوم اجتماعی، رسانه و خانواده، زمستان ۱۳۹۰، ش ۱، ص۹۳-۷۴.؛شهناز هاشمی، «مطالعه موردی رابطه سازگاری اجتماعی و نگرش سیاسی ـ اجتماعی نوجوانان با تماشای ماهواره در شهر تهران»، علوم اجتماعی، پژوهش‌‌‌های ارتباطی، زمستان ۱۳۹۱، ش ۷۲، ص۱۷۰-۱۵۱.

]۲. Media Literacy[.

]۳[. شهناز هاشمی، «مطالعه موردی رابطه سازگاری اجتماعی و نگرش سیاسی ـ اجتماعی نوجوانان با تماشای ماهواره در شهر تهران»، علوم اجتماعی، پژوهش‌‌‌های ارتباطی، زمستان ۱۳۹۱، ش ۷۲، ص۱۷۰-۱۵۱.

]۴[. برگرفته از: محمد توکل و محمدعلی فاطمی‌نیا، رسانه،۱۳۹۲، ش ۱۶، ص۹۶-۱۲۳.

برچسب ها:
,
مطالب مرتبط:
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




پربيننده ترين ها