صفحه اصلي > شرح خبر 


Share
کدخبر: ١١٣٦٦
تاريخ انتشار: ٠٦:٤٦ - 1396/11/13
امروز دیگر نمی توان با یک خطبه معمولی مردم را جذب کرد
«ائمه جمعه در سراسر ایران بالاترین اجتماع را دارند؛ از این اجتماعات استفاده کنید و جهات شرعی و سیاسی را به مردم تذکر دهید، آنان را در مقابل شیاطین مجهز کنید.» صحیفه امام
امروز دیگر نمی توان با یک خطبه معمولی مردم را جذب کرد

به گزارش آی سبک، نماز جمعه یکی از نمادهای جمهوری اسلامی ایران است. تاکید رهبر کبیر انقلاب بر این حرکت سیاسی عبادی و توصیه های فراوانی که بارها در این زمینه به ائمه جمعه و مردم داشتند بیانگر نوع نگاه ایشان به این فریضه دینی است. امروز با گذشت ۳۹سال از پیروزی انقلاب اسلامی عده ای بر این باورند که نماز جمعه نتوانسته به جایگاهی که مدنظر بنیانگذار انقلاب بود برسد.

دکتر محسن کرمانی نصرآبادی، جامعه شناس و مدرس دانشگاه  در گفتگویی به آسیب شناسی مسائل تاثیرگذار بر کاهش اقبال عمومی نسبت به نماز جمعه پرداخت. متن این گفتگو در پی می آید:

حضرت امام خمینی نماز جمعه را از بزرگترین دستاوردهای انقلاب اسلامی و حتی در راس همه امور می دانستند و امید داشتند نماز جمعه هر روز با جمعیت بیشتر و بهتر از قبل برگزار شد. نماز جمعه امروز را چقدر متناسب با این امیدهای امام و در شان انقلاب و نظام ارزیابی می کنید؟

اگر بخواهیم نگاه آماری و جمعیتی به تعداد افراد شرکت کننده در نماز جمعه داشته باشیم اگرچه آمارهای دقیقی در این زمینه وجود ندارد اما بر حسب شواهد و قراین موجود می توان گفت که به نسبت افزایش جمعیت از حضور مردم در نماز جمعه کاسته شده است. این در حالی است که در همه احادیث و بیانات بزرگان دینی و همچنینی تاکیدات امام راحل بارها بر حضور حداکثری مردم در نماز جمعه  تاکید شده است.

فکر می کنید چه دلایلی بر این کاهش اقبال عمومی موثر بوده است؟

نهاد نماز جمعه نیاز به یک آسیب شناسی اصولی و مبتنی بر چارچوب های علمی دارد. من ترجیح می دهم این آسیب شناسی را در قالب رهیافت کارکردگرایی داشته باشم تا چارچوب و زاویه بحث مشخص و شفاف باشد. بر اساس رهیافت کارکردگرایی، ساختارهای اجتماعی به طور غالب بر مبنای کارکردها شکل می گیرند؛ و این کارکردها هستند که تضمین کننده بقاء و تداوم یک ساختار هستند. افزون بر این ساختارهایی که از تنوع کارکردی برخورداراند به نسبت از قدرت و صلابت بیشتری برخوردارند و بالعکس، ساختارهای که دچار تقلیل و ضعف کارکردی میشوند به همان نسبت شکننده ترند. حال با این مقدمه به تحلیل کارکردهای نهاد نماز جمعه به مثابه یک خرد نهاد از نهاد دین میپردازیم. ما میتوانیم برای نهاد نماز جمعه چهار کارکرد تحت عنوان کارکرد اعتقادی، سیاسی، مناسکی و اجتماعی قائل شویم. کارکرد اعتقادی نماز جمعه بیانگر نقشی است که نماز جمعه (خطبه اول) در گسترش معرفت دینی افراد ایفا می کند. کارکرد سیاسی این نهاد معطوف به بالابردن سطح دانش و بینش سیاسی نمازگزاران است. کارکرد مناسکی بیانگر اعمالی است که فرد نمازگزار در چارچوب مناسک نماز جمعه انجام می دهد.  کارکرد چهارم نماز جمعه کارکرد اجتماعی است که در دو سطح خرد و کلان قابلیت بررسی دارد. در سطح خرد، کارکردی است که حضور در نماز جمعه در گسترش دامنه ارتباطات فرد ایفا میکند. در سطح کلان نیز می توان بر نقش نماز جمعه در افزایش وحدت و انسجام جامعه اشاره نمود. اینها مواردی از کارکردهایی است که در یک حالت ایده آل می تواند به عنوان نقاط قوت نماز جمعه برشمرد و انتظار داشت که با برگزاری نماز جمعه محقق شوند.

آیا نماز جمعه در دهه های گذشته توانسته چنین کارکردهایی را به نحو مطلوب در کشور ما داشته باشد؟

به نظر می رسد که نهاد نماز جمعه در چارچوب کارکردهای یاد شده در کنار نقاط قوت خود در پاره ای از کارکردهای خود در طول سال های گذشته دچار کاستی هایی شده است.

با وجود گذشت چهار دهه از پیروزی انقلاب و برگزاری همیشگی نماز جمعه در هر شرایطی در سراسر کشور چه دلایلی باعث شده است که نهاد نماز جمعه دچار این کاستی های کارکردی شود؟

دو دسته از عوامل را در این زمینه می توان برشمرد. یک دسته عوامل درونی است که به خود نهاد نماز جمعه باز می گردد و ناظر بر عملکرد عناصر درون ساختار نماز جمعه است. به عنوان مثال زمانی که خطیب نماز جمعه نتواند اثربخشی مورد انتظار را در گسترش معرفت و بینش اعتقادی و سیاسی  نمازگزاران داشته باشد؛ به تبع، نمازگزار هم انگیزه و رغبت لازم را برای حضور در نماز جمعه پیدا نمی کند. دسته دیگر عواملی هستند که بیرون از نهاد نماز جمعه قرار دارند و بر کارکرد آن تأثیر میگذارند. برای نمونه، شرایطی را در نظر بگیرید که کارکردهای اعتقادی و سیاسی نهاد نماز جمعه توسط دیگر نهادهای اجتماعی (مانند رسانهها) در سطح و کیفیتی بالاتر ایفا شوند؛ نتیجه چه میشود. ضمن اینکه تغییرات نظام ارزشی جامعه و پیدایش ضد ارزش ها، اولویت های ارزشی جدیدی که به نحوی ارزش های مذهبی را تحت الشعاع قرار می دهند به وجود آورده که بر کم اثر شدن کارکردهای نماز جمعه تاثیر گذار است.

از صحبت های شما می توان اینگونه برداشت کرد که نماز جمعه در حوزه کارکردهای اجتماعی دستخوش تحول شده است، نظر شما در این رابطه چیست؟

به نظر میرسد که کارکردهای اجتماعی نماز جمعه دچار تحول نشده است؛ بلکه ساختار روابط اجتماعی ماست که در دنیای جدید دچار تحول شده و نمود آن را می توان در حضور و مشارکت در نماز جمعه مشاهده کرد. در این رابطه می توان به موارد مختلفی اشاره کرد برای نمونه در حال حاضر شاهد این مسأله هستیم که گسترش ارتباطات در فضای مجازی، ارتباطات افراد در دنیای واقعی را تحت الشعاع خود قرار داده است. اگر در گذشته حضور در نماز جمعه می توانسته فرصت و محلی برای دیدار و ارتباط با دوستان و آشنایان دور و نزدیک باشد ممکن است این کارکرد توسط فضای مجازی پوشش داده شده باشد.

شما به کارکرد مناسکی نماز جمعه هم اشاره کردید. چرا این نهاد نتوانسته حداقل در این زمینه کارکرد خود را حفظ کند؟

به فتوای اکثر علما مناسک نماز جمعه واجب تاخیری است. یعنی نمازگزار مخیر است که نماز جمعه را به جماعت برگزار کند و یا نماز ظهرش را بخواند. حالا شما شرایطی را در نظر بگیرد که نمازگزار کارکرد سیاسی، اعتقادی و اجتماعی لازم را از حضور در نماز جمعه دریافت نمیکند، با توجه حکم شرعی فوق ممکن است به جای تحمل رنج و زحمت حضور در مصلای نماز جمعه به ویژه در شهرهای بزرگ ترجیح بدهد در همان منزل نماز ظهر را ادا نماید.  در واقع کارکردهای یک نهاد بر هم اثر می گذارند و با کاهش تاثیرگذاری یکی از کارکردها سایر کارکردها نیز دچار نقصان تاثیرگذاری خواهند شد.

با این وضعیت آیا راهکاری برای رسیدن نماز جمعه به جایگاهی در خور شان این نهاد و متناسب با دیدگاه های امام وجود دارد؟

بازگشت نماز جمعه به جایگاهی در خور شان آن مستلزم احیای کارکردهای این نهاد است. یکی از عوامل کلیدی در تقویت کارکردهای اعتقادی و سیاسی نماز جمعه خطیب این نماز است. خطبای نماز جمعه همواره یکی از عوامل تاثیرگذار بر رونق این نماز بودند و هنوز نیز این امر صادق است. ویژگی های فردی و محتوای خطبه های نماز جمعه دو عامل مهم در این زمینه اند که باید در انتخاب خطیب مورد توجه قرار بگیرد. خطیب جمعه باید فن بیان، و قدرت اقناع کافی و توان تحلیل مسائل روز را داشته باشد و از محبوبیت و نفوذ اجتماعی لازم در هر شهر برخوردار باشد. گزاره ها باید به گونه ای بیان شود که با جذب حداکثری و دفع حداقلی همراه باشند. از سوی دیگر محتوای خطبه های نماز جمعه باید نتیجه مطالعه و کار تحقیقاتی امام جمعه و یا تیم او باشد. امروز دیگر نمی توان با یک خطبه معمولی مردم را جذب نماز جمعه کرد. بنابراین لازم است خطبه های نماز جمعه معطوف به مسائل روز جامعه باشد و متناسب با فقه پویای شیعی هم در حوزه عبادی و اعتقادی و هم در حوزه سیاسی و اجتماعی جدیدترین دستاوردهای فقهی از این تریبون بیان شود. علاوه بر این، در شهرهای بزرگ همانند تهران که وسعت جغرافیایی گسترده ای دارند بعد مسافت یکی از عوامل تاثیرگذار بر کاهش حضور افراد مختلف در نماز جمعه است. می توان نماز جمعه را در بافت های محلی برپا نمود؛ چنانچه این ساختارهای محلی بار دیگر احیا شود با توجه به آشنایی ها و ارتباطات بیشتر افراد در محلات، انگیزه حضور مردم در نماز جمعه افزایش می یابد.

انتهای پیام

برچسب ها:
نماز جمعه, مردم, سرمایه اجتماعی,
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




پربيننده ترين ها